YABANCI HAKEM KARARLARININ TENFİZİ VE TENFİZE ENGEL DURUMLAR

YABANCI HAKEM KARARLARININ TENFİZİ VE TENFİZE ENGEL DURUMLAR

1. Tenfiz Şartları  

Yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi ile ilgili olarak Türk hukukunda iki düzenleme vardır. Bunlardan biri, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’da (“MÖHUK”) yer alan düzenlemeler, bir diğeri ise Türkiye’nin taraf olduğu 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizine İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’dir (“New York Sözleşmesi”).

Yabancı hakem kararları esas itibariyle MÖHUK’un 60-63. maddeleri hükümleri çerçevesinde tenfiz olunur. Ancak, tenfizi istenen karar, New York Sözleşmesi kapsamına girmekte ise yani karar New York Sözleşmesi’ne taraf olan bir devlet tarafından verilmiş ise, o kararın tenfizine – New York Sözleşmesi içerisinde açıkça atıf yapılmadıkça – MÖHUK hükümleri uygulanmaz. Bu bağlamda, New York Sözleşmesi’nin uygulama alanına giren yabancı hakem kararlarının tenfizinde sadece ve doğrudan doğruya New York Sözleşmesi hükümleri, New York Sözleşmesi’nin kapsamı dışında kalan hakem kararlarının tenfizinde ise MÖHUK hükümleri uygulanacaktır.

MÖHUK çerçevesinde bir yabancı hakem kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz edilmesi gerekmekte olup, MÖHUK Madde 60 uyarınca ancak kesinleşmiş ve icra kabiliyeti kazanmış veya taraflar için bağlayıcı hale gelmiş olan yabancı mahkeme kararları tenfiz edilebilmektedir.

New York Sözleşmesi kapsamına giren bir yabancı hakem kararının tenfizi için ise, uyuşmazlığın tarafları arasında yazılı bir tahkim anlaşması akdedilmiş olacak, bu anlaşma hükümden düşmüş, tesirsiz veya uygulanması imkansız hale gelmiş olmayacak, uyuşmazlık konusu tahkime elverişli olacak ve tenfizi talep olunan karar taraflar için bağlayıcı olacak ve yetkili bir merci tarafından iptal edilmemiş yahut askıya alınmamış bulunacaktır.

Yukarıda belirtilen şartların varlığı halinde, yabancı hakem kararları Türkiye’de yetkili mahkemelerce tenfiz edilmek suretiyle icra edilebilecektir.

Davanın özelliklerine ve mahkemenin iş yoğunluğuna göre farklılık gösterebilmekle beraber, tenfiz davaları altı ay ile bir yıl arasında sürebilmektedir.

2. Tenfiz Şartlarının Oluşmaması ve Tenfiz Engelleri

Kesinleşmiş yabancı hakem kararlarına karşı başvurabilecek yasal yol, söz konusu kararların tenfizi için yetkili Türk mahkemeleri nezdinde açılacak tenfiz davalarında tenfiz şartlarının oluşmadığı veya tenfiz engeli bulunduğu hususunun ileri sürülmesidir.

Gerek MÖHUK gerekse New York Sözleşmesi kapsamında tenfiz edilecek yabancı hakem kararlarına karşı, tenfiz şartlarının bulunmadığı veya yabancı hakem kararının kısmen veya tamamen yerine getirilmiş yahut yerine getirilmesine engel teşkil eden bir durumun ortaya çıkmış olduğu öne sürülerek itiraz edilebilecektir.

MÖHUK kapsamında tenfiz edilecek yabancı hakem kararlarına ilişkin red sebepleri MÖHUK Madde 62’de düzenlenmiş olup, aşağıda sıralanmıştır:

“Mahkeme,

a) Tahkim sözleşmesi yapılmamış veya esas sözleşmeye tahkim şartı konulmamış ise,

b) Hakem kararı genel ahlaka veya kamu düzenine aykırı ise,

c) Hakem kararına konu olan uyuşmazlığın Türk kanunlarına göre tahkim yoluyla çözümü mümkün değilse,

ç) Taraflardan biri hakemler önünde usulüne göre temsil edilmemiş ve yapılan işlemleri sonradan açıkça kabul etmemiş ise,

d) Hakkında hakem kararının tenfizi istenen taraf, hakem seçiminden usulen haberdar edilmemiş yahut iddia ve savunma imkanından yoksun bırakılmış ise,

e) Tahkim sözleşmesi veya şartı taraflarca tabi kılındığı kanuna, bu konuda bir anlaşma yoksa hakem hükmünün verildiği ülke hukukuna göre hükümsüz ise,

f) Hakemlerin seçimi veya hakemlerin uyguladıkları usul, tarafların anlaşmasına, böyle bir anlaşma yok ise hakem hükmünün verildiği ülke hukukuna aykırı ise,

g) Hakem kararı, hakem sözleşmesinde veya şartında yer almayan bir hususa ilişkin ise veya sözleşme veya şartın sınırlarını aşıyor ise bu kısım hakkında,

h) Hakem kararı tabi olduğu veya verildiği ülke hukuku hükümlerine veya tabi olduğu usule göre kesinleşmemiş yahut icra kabiliyeti veya bağlayıcılık kazanmamış veya verildiği yerin yetkili mercii tarafından iptal edilmiş ise,

yabancı hakem kararının tenfizi istemini reddeder.”

New York Sözleşmesi kapsamında kalan hakem kararlarının tenfizine karşı ileri sürülebilecek tenfiz engelleri ise şöyledir:

a) Uyuşmazlık konusunun tenfiz isteğinin öne sürüldüğü memleket kanunlarına göre hakemlik yolu ile halle elverişli olmaması,

b) Hakem kararının icrasının talep edildiği memleketin kamu düzeni kaidelerine aykırı olması,

c) Tahkim anlaşması taraflarının ehliyetsizliği veya tahkim anlaşmasının hükümsüzlüğü,

d) Aleyhine tenfiz istenenin tahkimden haberdar edilmemiş olması veya iddia ve müdafaa vasıtalarını ikame etmek imkanından mahrum bırakılmış olması,

e) Hakem kararının tahkim anlaşmasına konu teşkil eden uyuşmazlığa ilişkin olmaması, veya tahkim anlaşmasının kapsamını aşan hükümler içermesi,

f) Hakem kurulunun teşekkülünün veya tahkim usulünün tarafların anlaşmasına veya anlaşma olmayan hallerde hakemlerin cereyan ettiği yer kanunu hükümlerine aykırı olması,

e) Hakem kararının taraflar için bağlayıcı olmaması veya yetkili bir makam tarafından iptal edilmiş yahut icrasının geri bırakılmış bulunması.

Tenfiz davasının kabul edilerek yabancı hakem kararının icra edilebilir hale gelmesi durumunda, tenfiz kararına karşı yetkili Türk mahkemeleri nezdinde temyiz yoluna başvurabilmektedir.

Saygılarımızla,

DKND Hukuk Bürosu, 8 Ağustos 2016

Nazlı DERVİŞOĞLU DOĞAN
Avukat, Arabulucu